跳转至

概率统计第九讲:条件分布——条件分布、条件数学期望与重期望公式

1 本讲提要

条件分布:

  • 离散型
  • 连续型

条件特征数:

  • 条件数学期望
  • 重期望公式

2 离散型条件分布

对离散型随机变量 \((X, Y)\) 的联合分布律 \(P(X = x_i,\; Y = y_j) = p_{ij}\),有:

\[ P(X = x_i \mid Y = y_j) = \frac{P(X = x_i,\; Y = y_j)}{P(Y = y_j)} = \frac{p_{ij}}{p_{\cdot j}^Y} = \frac{p_{ij}}{\sum_k p_{kj}}. \]

定义(离散型条件分布律)

\(X\) \(x_1\) \(\cdots\) \(x_i\) \(\cdots\)
\(P\) \(p_{1j}/p_{\cdot j}^Y\) \(\cdots\) \(p_{ij}/p_{\cdot j}^Y\) \(\cdots\)

为已知 \(Y = y_j\)\(X\)条件分布律(conditional distribution law),记为 \(P_{X|Y}(x_i \mid y_j) = P(X = x_i \mid Y = y_j)\)


3 二项分布与 Poisson 分布

例:Poisson 分布的条件分布

\(X \sim P(\lambda)\)\(Y \sim P(\mu)\) 相互独立,则 \(X \mid X + Y = n \sim b(n,\; \lambda/(\lambda + \mu))\)

证明

由 Poisson 分布的可加性,\(X + Y \sim P(\lambda + \mu)\),于是

\[ \begin{aligned} P_{X|X+Y}(k \mid n) &= \frac{P(X = k,\; X + Y = n)}{P(X + Y = n)} = \frac{P(X = k,\; Y = n - k)}{P(X + Y = n)} \\ &= \frac{P(X = k)\,P(Y = n - k)}{P(X + Y = n)} \\ &= \frac{\dfrac{\lambda^k}{k!} e^{-\lambda} \cdot \dfrac{\mu^{n-k}}{(n-k)!} e^{-\mu}}{\dfrac{(\lambda + \mu)^n}{n!} e^{-(\lambda + \mu)}} \\ &= \binom{n}{k} \left(\frac{\lambda}{\lambda + \mu}\right)^k \left(\frac{\mu}{\lambda + \mu}\right)^{n-k}. \end{aligned} \]

\(\square\)


4 Poisson 分布在随机选择下的不变性

例:Poisson 分布在随机选择下的不变性

某商店一天内顾客数 \(X \sim P(\lambda)\),每个顾客独立地以概率 \(p\) 是男性,则男顾客数 \(Y \sim P(\lambda p)\)

证明

\(Y \mid X = n \sim b(n, p)\)

\[ \begin{aligned} P(Y = k) &= \sum_{n = k}^{\infty} P(Y = k \mid X = n)\,P(X = n) \\ &= \sum_{n = k}^{\infty} \binom{n}{k} p^k (1 - p)^{n - k} \cdot \frac{\lambda^n}{n!} e^{-\lambda} \\ &= \frac{(\lambda p)^k}{k!} e^{-\lambda} \sum_{n = k}^{\infty} \frac{[\lambda (1 - p)]^{n - k}}{(n - k)!} \\ &= \frac{(\lambda p)^k}{k!} e^{-\lambda} e^{\lambda (1 - p)} = \frac{(\lambda p)^k}{k!} e^{-\lambda p}. \end{aligned} \]

\(\square\)


5 离散型条件分布典型例题

例:球盒模型(第 \(n\) 个球落入的盒子)

一室有 \(a\) 个男生、\(b\) 个女生,每次独立地以概率 \(p\) 抽到某一人,各次独立。问第 \(n\) 次抽到男生的条件分布。

\(X_n\) 为第 \(n\) 次是否抽到男生的示性函数,\(Y\)\(n - 1\) 次中男生的人数,则:

  • \(P_{X_n|Y}(1 \mid k) = k/(a + b)\)
  • \(P(X_n = 1) = \sum_k P(Y = k)\,P_{X_n|Y}(1 \mid k) = \sum_k P(Y = k)\,k/(a + b) = EY/(a + b)\)
  • \(EY = (a + b)\,P(X_n = 1)\)

进一步:\(P_{X_{n+1}|X_n}(1 \mid 1)\) 的计算

由全概率公式与 Bayes 公式:

\[ \begin{aligned} P_{X_{n+1}|X_n}(1 \mid 1) &= \sum_k P_{Y|X_n}(k \mid 1)\,P(X_{n+1} = 1 \mid X_n = 1,\; Y = k) \\ &= \sum_k \frac{P_{X_n|Y}(1 \mid k)\,P(Y = k)}{P(X_n = 1)} \cdot \frac{k}{a + b} \\ &= \frac{EY^2}{(a + b)^2 P(X_n = 1)} \\ &= \frac{(EY)^2 + \mathrm{Var}(Y)}{(a + b)^2 P(X_n = 1)} \\ &= P(X_n = 1) + \frac{\mathrm{Var}(Y)}{(a + b)^2 P(X_n = 1)} \neq P(X_n = 1),\quad n > 1. \end{aligned} \]

6 在事件条件下的条件分布

定义(事件条件下的条件分布函数、条件密度函数)

\(X\) 是概率空间 \((\Omega, \mathcal{F}, P)\) 上的随机变量,事件 \(A \in \mathcal{F}\) 满足 \(P(A) > 0\),则称

\[ F_{X|A} : \mathbb{R} \to \mathbb{R},\quad F_{X|A}(x) = P(X \leq x \mid A) = \frac{P(X \leq x,\; A)}{P(A)} \]

为在已知 \(A\) 发生的条件下 \(X\)条件分布函数。若存在非负可积函数 \(p_{X|A} : \mathbb{R} \to \mathbb{R}\) 使得

\[ F_{X|A}(x) = \int_{-\infty}^{x} p_{X|A}(u)\,\mathrm{d}u, \]

则称 \(p_{X|A}\) 为在已知 \(A\) 发生的条件下 \(X\)条件密度函数


7 连续型条件分布的推导

对连续型随机变量 \((X, Y)\),由于 \(P(Y = y) = 0\),条件分布不能直接通过传统条件概率定义。取小邻域 \([y,\; y + \Delta y)\)

\[ \begin{aligned} P(X \leq x \mid y \leq Y < y + \Delta y) &= \frac{P(X \leq x,\; y \leq Y < y + \Delta y)}{P(y \leq Y < y + \Delta y)} \\ &= \frac{[F(x,\; y + \Delta y) - F(x,\; y)]/\Delta y}{[F_Y(y + \Delta y) - F_Y(y)]/\Delta y} \\ &\xrightarrow{\Delta y \to 0} \frac{\dfrac{\partial F(x, y)}{\partial y}}{p_Y(y)} = \frac{\displaystyle\int_{-\infty}^{x} p_{X,Y}(u, y)\,\mathrm{d}u}{p_Y(y)} = \int_{-\infty}^{x} \frac{p_{X,Y}(u, y)}{p_Y(y)}\,\mathrm{d}u. \end{aligned} \]

定义(连续型条件分布函数与条件密度)

\((X, Y)\) 是连续型随机变量,\(p_Y\)\(y\) 连续且 \(p_Y(y) > 0\)。则称

\[ F_{X|Y}(x \mid y) = \int_{-\infty}^{x} \frac{p_{X,Y}(u, y)}{p_Y(y)}\,\mathrm{d}u \]

为在已知 \(Y = y\)\(X\)条件分布函数,条件密度函数为:

\[ p_{X|Y}(x \mid y) = \frac{p_{X,Y}(x, y)}{p_Y(y)}. \]

8 密度公式体系

密度公式

  1. 乘法公式: \(p_{X,Y}(x, y) = p_Y(y)\,p_{X|Y}(x \mid y)\)
  2. 全概率公式: \(p_X(x) = \displaystyle\int_{-\infty}^{\infty} p_Y(y)\,p_{X|Y}(x \mid y)\,\mathrm{d}y\)
  3. Bayes 公式: \(p_{X|Y}(x \mid y) = \dfrac{p_X(x)\,p_{Y|X}(y \mid x)}{\displaystyle\int_{-\infty}^{\infty} p_X(x)\,p_{Y|X}(y \mid x)\,\mathrm{d}x}\)
  4. 因子分解引理:\(p_{X,Y}(x, y) = g(y)\,h(x, y)\) 且对任意给定 \(y\)\(h(\cdot, y)\) 非负可积且 \(\displaystyle\int_{-\infty}^{\infty} h(x, y)\,\mathrm{d}x = 1\),则 \(g(y) = p_Y(y)\)\(h(x, y) = p_{X|Y}(x \mid y)\)

9 条件数学期望(离散型)

定义(离散型条件数学期望)

\((X, Y)\) 是概率空间 \((\Omega, \mathcal{F}, P)\) 上的离散型随机变量,\(y \in \mathbb{R}\) 满足 \(P(Y = y) > 0\)。若级数

\[ \sum_x x\,P_{X|Y}(x \mid y) \]

绝对收敛,则称其为 \(X\) 在已知 \(Y = y\) 下的 条件数学期望(conditional expectation),记为 \(E(X \mid Y = y)\)

作为随机变量的 \(E(X \mid Y)\)

不难证明:若 \(EX\) 存在,则对任意满足 \(P(Y = y) > 0\)\(y\)\(E(X \mid Y = y)\) 均存在。将其视为 \(y\) 的函数,记为

\[ g(y) = E(X \mid Y = y), \]

则定义随机变量 \(g(Y)\)\(X\) 关于 \(Y\)条件数学期望,记为 \(E(X \mid Y)\)


10 条件数学期望(连续型)

定义(连续型条件数学期望)

\((X, Y)\) 是连续型随机变量,联合密度为 \(p\)\(y \in \mathbb{R}\) 满足 \(p_Y(y) > 0\)。若

\[ \int_{-\infty}^{+\infty} x\,p_{X|Y}(x \mid y)\,\mathrm{d}x \]

绝对收敛,则称之为 \(X\) 在给定条件 \(Y = y\) 下的 条件数学期望,记为 \(E(X \mid Y = y)\)

\(X\) 关于 \(Y\) 的条件数学期望为:

\[ E(X \mid Y) : \Omega \to \mathbb{R},\quad E(X \mid Y)(\omega) = E[X \mid Y = Y(\omega)]. \]

tiaojian-fenbu-13


11 二维正态分布的条件期望与条件方差

情形 1: \((X, Y) \sim N(0, 0, 1, 1, \rho)\)

\[ p_{X|Y}(x \mid y) = \frac{p(x, y)}{p_Y(y)} = \frac{1}{\sqrt{2\pi (1 - \rho^2)}} e^{-\dfrac{(x - \rho y)^2}{2(1 - \rho^2)}}, \]

\(X \mid Y = y \sim N(\rho y,\; 1 - \rho^2)\),从而:

  • \(E(X \mid Y = y) = \rho y\)\(E(X \mid Y) = \rho Y\)
  • \(\mathrm{Var}(X \mid Y) = 1 - \rho^2\)

情形 2: \((X, Y) \sim N(\mu_1, \mu_2, \sigma_1^2, \sigma_2^2, \rho)\)

作标准化 \(X^* = (X - \mu_1)/\sigma_1\)\(Y^* = (Y - \mu_2)/\sigma_2\),则 \((X^*, Y^*) \sim N(0, 0, 1, 1, \rho)\)\(X^* \mid Y^* = y \sim N(\rho y,\; 1 - \rho^2)\)。由此:

\[ X \mid Y = y \sim N\!\left(\mu_1 + \rho \frac{\sigma_1}{\sigma_2}(y - \mu_2),\; (1 - \rho^2)\sigma_1^2\right). \]

定理(正态分布的条件期望与条件方差)

\[ E(X \mid Y) = \mu_1 + \rho \frac{\sigma_1}{\sigma_2}(Y - \mu_2),\quad \mathrm{Var}(X \mid Y) = (1 - \rho^2)\sigma_1^2. \]

与线性回归的联系

对比上一讲线性回归结论:\(\hat{X} = \dfrac{\mathrm{Cov}(X, Y)}{\mathrm{Var}(Y)}(Y - EY) + EX\)。正态分布下,条件期望 \(E(X \mid Y)\) 恰好是最佳线性预报 \(\hat{X}\)——即 正态分布的最佳预报就是线性预报


12 条件期望的性质:重期望公式

由于条件数学期望是条件分布下的数学期望,它也满足数学期望的常见性质(如线性性)。除此之外,还有:

定理(重期望公式)

\(EX\) 存在,则

\[ EX = E[E(X \mid Y)]. \]
证明(离散型)
\[ \begin{aligned} EX &= \sum_{x, y} x\,P(X = x,\; Y = y) = \sum_{x, y} x\,P(Y = y)\,P(X = x \mid Y = y) \\ &= \sum_y \left[\sum_x x\,P(X = x \mid Y = y)\right] P(Y = y) \\ &= \sum_y E(X \mid Y = y)\,P(Y = y) = E[E(X \mid Y)]. \end{aligned} \]

\(\square\)

证明(连续型)
\[ \begin{aligned} EX &= \iint_{\mathbb{R}^2} x\,p(x, y)\,\mathrm{d}x\mathrm{d}y = \iint_{\mathbb{R}^2} x\,p_{X|Y}(x \mid y)\,p_Y(y)\,\mathrm{d}x\mathrm{d}y \\ &= \int_{\mathbb{R}} \left[\int_{\mathbb{R}} x\,p_{X|Y}(x \mid y)\,\mathrm{d}x\right] p_Y(y)\,\mathrm{d}y \\ &= \int_{\mathbb{R}} E(X \mid Y = y)\,p_Y(y)\,\mathrm{d}y = E[E(X \mid Y)]. \end{aligned} \]

\(\square\)


13 重期望公式推论

推论

重期望公式对任何随机变量都成立。例:设 \(A\) 为事件,

  1. 则当 \(X\) 为连续型、\(Y = I_A\) 为离散型时,得到 全概率公式

    \[ P(A) = EI_A = E[E(I_A \mid X)] = \int_{-\infty}^{\infty} P(A \mid X = x)\,p_X(x)\,\mathrm{d}x. \]
  2. \(P(A) > 0\),则 \(E(X \mid A) = E(X I_A)/E I_A = E(X I_A)/P(A)\)

证明(推论 2)
\[ E(X I_A) = E[E(X I_A \mid I_A)] = E(X I_A \mid A)\,P(A) + E(X I_A \mid \bar{A})\,P(\bar{A}) = E(X \mid A)\,P(A). \]

\(\square\)

tiaojian-fenbu-17


14 Bagdad 窃贼问题

例:Bagdad 窃贼

\(A\) 地出发,等可能地选择三条道路:沿第一条路走 \(t_1\) 小时可到 \(B\) 地;沿第二条路走 \(t_2\) 小时回到 \(A\);沿第三条路走 \(t_3\) 小时回到 \(A\)。问从 \(A\)\(B\) 平均用多长时间?

解:\(X\) 为从 \(A\)\(B\) 所用的时间,\(Y\) 为选择的路的编号,则

\[ \begin{aligned} EX &= E[E(X \mid Y)] = \sum_{k=1}^{3} E(X \mid Y = k)\,P(Y = k) \\ &= \frac{1}{3} t_1 + \frac{1}{3}(t_2 + EX) + \frac{1}{3}(t_3 + EX), \end{aligned} \]

\(EX = t_1 + t_2 + t_3\)

tiaojian-fenbu-18


15 电力供应问题

例:电力供应

一工厂的利润 \(Z\) 以如下方式决定于生产耗电量 \(Y\) 和供电量 \(X\)

\[ Z = \begin{cases} 30Y, & \text{若 } Y \leq X, \\ 30X + 10(Y - X), & \text{若 } Y > X. \end{cases} \]

其中 \(X \sim U(10, 30)\)\(Y \sim U(10, 20)\),求 \(EZ\)

解:

  • \(20 < x < 30\) 时,\(E(Z \mid X = x) = \displaystyle\int_{10}^{20} 30y\,p_Y(y)\,\mathrm{d}y = 450\)
  • \(10 < x < 20\) 时,

    \[ E(Z \mid X = x) = \int_{10}^{x} 30y\,p_Y(y)\,\mathrm{d}y + \int_{x}^{20} [30x + 10(y - x)]\,p_Y(y)\,\mathrm{d}y = 50 + 40x - x^2. \]

由重期望公式:

\[ EZ = E[E(Z \mid X)] = \int_{10}^{30} E(Z \mid X = x)\,p_X(x)\,\mathrm{d}x = \int_{10}^{20} (50 + 40x - x^2)\,\frac{1}{20}\,\mathrm{d}x + \int_{20}^{30} 450 \cdot \frac{1}{20}\,\mathrm{d}x \approx 433. \]

tiaojian-fenbu-19


16 分支过程

例:分支过程(Galton–Watson 过程)

一个家族第 \(n\) 代有 \(X_n\) 个人,\(X_0 = 1\)。假设这个家族每个人后代的个数是独立同分布的随机变量。求这个家族第 \(n\) 代的平均后代数。

解:\(Y_k\)\(k = 1, \ldots, X_1\))是第一代第 \(k\) 个人的后代数,则

\[ X_2 = \sum_{k=1}^{X_1} Y_k, \]

其中 \(X_1, Y_1, Y_2, \ldots\) 独立同分布。设 \(EX_1 = EY_k =: a\)\(\forall k\),则

\[ E(X_2 \mid X_1 = n) = E\!\left(\sum_{i=1}^{X_1} Y_i \,\middle|\, X_1 = n\right) = E\!\left(\sum_{i=1}^{n} Y_i\right) = n\,EY_1 = na, \]
\[ EX_2 = E[E(X_2 \mid X_1)] = \sum_n n a \,P(X_1 = n) = a \sum_n n\,P(X_1 = n) = a^2. \]

由数学归纳法得 \(EX_n = a^n\)


17 灭绝概率

定理(家族灭绝概率)

\(a < 1\),则当 \(n \to \infty\) 时,灭绝概率 \(P(X_n = 0) \to 1\)

证明
\[ \begin{aligned} P(X_n > 0) &\leq EX_n = a^n \to 0,\quad n \to \infty, \\ P(X_n = 0) &= 1 - P(X_n > 0) \geq 1 - a^n \to 1. \end{aligned} \]

\(\square\)

思考题

\(a \geq 1\),则当 \(n \to \infty\) 时,灭绝概率 \(P(X_n = 0) \to \;?\)

答案并非 \(0\)。实际上,若 \(a = 1\)(临界情形),灭绝概率仍为 \(1\)(除非后代数退化为常数 \(1\));\(a > 1\) 时灭绝概率严格小于 \(1\),是方程 \(s = \varphi(s)\) 的最小非负解,其中 \(\varphi\) 为后代数分布的生成函数。


18 赌徒输光问题续

例:赌徒输光问题

\(T_i\) 表示甲最初有 \(i\) 元赌博所需的时间,求 \(t_i = E(T_i)\)

解:\(A\) 表示第一次甲赢。则

\[ \begin{aligned} t_i = E(T_i) &= E[E(T_i \mid I_A)] = E(T_i \mid A)\,P(A) + E(T_i \mid \bar{A})\,P(\bar{A}) \\ &= p(1 + ET_{i+1}) + q(1 + ET_{i-1}) \\ &= 1 + p\,t_{i+1} + q\,t_{i-1},\quad 0 < i < a. \end{aligned} \]

从而

\[ t_i + \frac{i}{p - q} = p\!\left(t_{i+1} + \frac{i + 1}{p - q}\right) + q\!\left(t_{i-1} + \frac{i - 1}{p - q}\right). \]

注意到边界条件 \(t_0 = 0\)\(t_a = 0\),可得:

\[ t_i = \begin{cases} \dfrac{1}{p - q}\!\left[a \cdot \dfrac{1 - (q/p)^i}{1 - (q/p)^a} - i\right], & p \neq q, \\[8pt] i(a - i), & p = q = \dfrac{1}{2}. \end{cases} \]

公平赌博的无穷期望

\(p = q = 1/2\) 时,上述结论表明:只要赌博是公平的,面对具有无穷财富的赌场,虽然赌客几乎注定要破产,但赌博平均用时为无穷。因此我们能看到有赌客从赌场赢钱。

tiaojian-fenbu-21


19 Poisson 分布与指数分布

例:Poisson 分布与指数分布

一商场在 \(t\) 时刻前顾客人数是参数为 \(\lambda t\) 的 Poisson 分布,来走人数是参数为 \(\mu t\) 的 Poisson 分布,且相互独立。求第一个来的是顾客的概率为 \(\lambda/(\lambda + \mu)\)

解: 第一个顾客与第一个走人出现的时刻分别为 \(X, Y\),则 \(X, Y\) 分别服从参数为 \(\lambda, \mu\) 的指数分布,且相互独立。

\[ \begin{aligned} P(X < Y) &= \int_{-\infty}^{+\infty} P(X < Y \mid Y = y)\,p_Y(y)\,\mathrm{d}y \quad (\text{全概率公式}) \\ &= \int_{-\infty}^{+\infty} P(X < y)\,p_Y(y)\,\mathrm{d}y \quad (\text{独立性}) \\ &= \int_{0}^{+\infty} (1 - e^{-\lambda y})\,\mu e^{-\mu y}\,\mathrm{d}y \\ &= \frac{\lambda}{\lambda + \mu}. \end{aligned} \]

tiaojian-fenbu-22


20 总结

主题 核心公式
离散型条件分布 \(P_{X\mid Y}(x_i \mid y_j) = p_{ij}/p_{\cdot j}^Y\)
连续型条件密度 \(p_{X\mid Y}(x \mid y) = p_{X,Y}(x, y)/p_Y(y)\)
乘法公式 \(p_{X,Y}(x, y) = p_Y(y)\,p_{X\mid Y}(x \mid y)\)
全概率公式(密度) \(p_X(x) = \int p_Y(y)\,p_{X\mid Y}(x \mid y)\,\mathrm{d}y\)
Bayes 公式(密度) \(p_{X\mid Y}(x \mid y) = p_X(x)\,p_{Y\mid X}(y \mid x) / \int p_X(x)\,p_{Y\mid X}(y \mid x)\,\mathrm{d}x\)
条件期望(离散) \(E(X \mid Y = y) = \sum_x x\,P_{X\mid Y}(x \mid y)\)
条件期望(连续) \(E(X \mid Y = y) = \int x\,p_{X\mid Y}(x \mid y)\,\mathrm{d}x\)
重期望公式 \(EX = E[E(X \mid Y)]\)
全概率公式(事件) \(P(A) = \int P(A \mid X = x)\,p_X(x)\,\mathrm{d}x\)
条件期望(事件) \(E(X \mid A) = E(X I_A)/P(A)\)
正态分布条件期望 \(E(X \mid Y) = \mu_1 + \rho(\sigma_1/\sigma_2)(Y - \mu_2)\)
正态分布条件方差 \(\mathrm{Var}(X \mid Y) = (1 - \rho^2)\sigma_1^2\)
Poisson 条件分布 \(X \sim P(\lambda),\; Y \sim P(\mu)\) 独立 \(\Rightarrow X \mid X + Y = n \sim b(n,\;\lambda/(\lambda + \mu))\)
Poisson 随机分流 \(X \sim P(\lambda),\; Y \mid X = n \sim b(n, p) \Rightarrow Y \sim P(\lambda p)\)
分支过程 \(EX_n = a^n\)\(a < 1 \Rightarrow\) 灭绝概率 \(\to 1\)
赌徒输光时间 \(p = q\)\(t_i = i(a - i)\)